حساسیت پوستی؛ علل، علائم و راه‌های کنترل و پیشگیری

راه‌های کنترل حساسیت پوستی در خانه

مهم‌ترین اقدام، دوری از ماده‌ی محرک است. تا زمانی که تماس ادامه دارد، درمان‌ها فقط موقتی‌اند. این روش‌ها به آرام‌شدن پوست کمک می‌کنند:

• محل را با آب ولرم و صابون ملایم بدون عطر بشویید تا باقیمانده‌ی ماده پاک شود.
• کمپرس سرد و مرطوب روی ناحیه‌ی خارش‌دار بگذارید.
• مرطوب‌کننده‌ی بدون عطر و ملایم را مرتب بمالید، به‌ویژه بعد از شست‌وشو.
• دوش کوتاه با آب ولرم بگیرید و از آب بسیار داغ بپرهیزید.
• از خاراندن بپرهیزید. ناخن‌ها را کوتاه کنید، چون خاراندن باعث تشدید و عفونت می‌شود.
• لباس نخی و گشاد بپوشید و لباس نو را قبل از پوشیدن بشویید.
• از ماده‌ی مشکوک و محصولات جدید تا مشخص شدن علت استفاده نکنید.
• برای کارهای خیس (ظرف‌شویی، نظافت) از دستکش مناسب استفاده کنید و بهتر است زیر آن دستکش نخی بپوشید.

درمان‌های خانگی که توصیه نمی‌شوند

از مالیدن خمیردندان، سرکه، الکل، مواد گیاهی ناشناخته یا پمادهای دست‌ساز روی پوست ملتهب پرهیز کنید. ممکن است واکنش را بدتر کنند.

درمان‌های پزشکی حساسیت پوستی

بسته به نوع و شدت، پزشک ممکن است یکی از این‌ها را تجویز کند:

• کورتیکواستروئیدهای موضعی (کرم یا پماد) برای کاهش التهاب. استفاده‌ی طولانی یا روی صورت و نواحی حساس بدون نظر پزشک خطرناک است.
• آنتی‌هیستامین‌های خوراکی برای کنترل خارش و کهیر
• داروهای موضعی دیگر یا مرطوب‌کننده‌های ترمیم‌کننده‌ی سد پوستی
• درمان‌های قوی‌تر در موارد شدید یا مزمن (مثل داروهای خوراکی یا تزریقی) تحت نظر متخصص
• درمان عفونت در صورتی که پوست آلوده شده باشد

دارو را خودسرانه شروع، قطع یا طولانی نکنید. اطلاعات بیشتر درباره‌ی علائم و درمان را در صفحه‌ی انجمن پوست آمریکا درباره‌ی علائم درماتیت تماسی ببینید.

پیشگیری از حساسیت پوستی

• محرک را بشناسید و دوری کنید. مهم‌ترین راه پیشگیری همین است.
• محصولات ملایم و بدون عطر برای شست‌وشو و مرطوب‌کردن انتخاب کنید.
• محصول آرایشی یا بهداشتی جدید را آزمایش کنید: مقدار کمی را روی ناحیه‌ی کوچکی (مثلاً داخل ساعد) بمالید و ۲۴ تا ۴۸ ساعت صبر کنید تا ببینید واکنشی ایجاد می‌شود یا نه.
• از حنای سیاه و رنگ‌های مو با ترکیبات نامعلوم پرهیز کنید و برچسب مواد را بخوانید.
• در صورت حساسیت به نیکل، از جواهرات و لوازم بدون نیکل استفاده کنید.
• سد پوستی را حفظ کنید: مرطوب‌کردن منظم و پرهیز از شست‌وشوی زیاد. برای مراقبت کلی پوست، مقاله زیبایی پوست و مو را ببینید.
• استرس و خواب را مدیریت کنید، چون ممکن است حساسیت پوستی را تشدید کنند. مقاله استرس مزمن و راهکارهای مقابله با آن و مقاله خواب باکیفیت را بخوانید.
• در محیط کار (آرایشگری، نظافت، پرستاری) از وسایل محافظ استفاده کنید.

حساسیت پوستی در کودکان و گروه‌های خاص

• نوزادان و کودکان: پوست آن‌ها نازک‌تر و حساس‌تر است. از محصولات ملایم و بدون عطر مخصوص کودکان استفاده کنید و هر محصول جدید را به‌تدریج و با احتیاط وارد کنید. دارو و پماد را فقط با نظر پزشک اطفال بدهید.
• باردارها: پیش از مصرف هر دارو یا پماد با پزشک مشورت کنند.
• مبتلایان به اگزما یا پوست خشک: بیشتر در معرض تحریک‌اند و باید مراقبت منظم و ملایم داشته باشند.
• افرادی که با مواد شیمیایی یا رطوبت کار می‌کنند: بیشتر در خطر درماتیت شغلی‌اند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

به‌ویژه در این موارد نوبت بگیرید:

• واکنش شدید یا گسترده یا درگیری صورت، چشم‌ها یا اندام تناسلی
• تاول‌های بزرگ، زخم باز یا ترشح
• علائم عفونت: چرک، گرمی، قرمزی که پخش می‌شود یا تب
• بهبود نیافتن بعد از چند روز مراقبت خانگی یا بدتر شدن
• عود مکرر بدون پیدا کردن علت
• کهیر بیش از حدود شش هفته
• خارش شدید که خواب یا کار را مختل می‌کند

برای ارزیابی و در صورت نیاز آزمایش پچ، از نوبت‌دهی آنلاین پزشک در پارس نوبت به متخصص پوست و مو یا متخصص آلرژی مراجعه کنید.

سؤالات متداول درباره حساسیت پوستی

حساسیت پوستی واگیر دارد؟
خیر. بثورات ناشی از حساسیت یا تماس با ماده‌ی محرک از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود. اگر ناحیه عفونی شود، این موضوع فرق می‌کند و باید پزشک ببینید.

چطور بفهمم به چه چیزی حساسیت دارم؟
دفترچه‌ی تماس‌ها را بنویسید و محرک‌های مشکوک را حذف کنید. اگر علت پیدا نشد، متخصص ممکن است پچ تست یا آزمایش‌های دیگر درخواست کند.

آیا حساسیت پوستی ارثی است؟
زمینه‌ی ارثی در بعضی انواع، مثل اگزمای آتوپیک، نقش دارد. اما درماتیت تماسی به تماس با ماده بستگی دارد و هر کسی ممکن است به یک ماده حساس شود.

آیا کهیر همیشه آلرژی غذایی است؟
نه. کهیر علل متعدد دارد، از جمله عفونت، دارو، حشره، گرما، استرس و گاهی بدون علت مشخص. اگر کهیر با تورم لب یا گلو یا تنگی نفس همراه است، اورژانس است.

آیا مرطوب‌کننده می‌تواند حساسیت را بدتر کند؟
گاهی محصولات معطر یا با مواد نگهدارنده تحریک می‌کنند. مرطوب‌کننده‌ی ساده، بدون عطر و ملایم معمولاً بهتر است. هر محصول جدید را اول روی ناحیه‌ی کوچک امتحان کنید.

چه مدت طول می‌کشد تا حساسیت پوستی خوب شود؟
به نوع و علت بستگی دارد. در درماتیت تماسی، پس از قطع تماس با ماده‌ی محرک و مراقبت مناسب، علائم معمولاً چند روز تا چند هفته بهتر می‌شود. اگر بهبود نیافت، به پزشک مراجعه کنید.

جمع‌بندی

حساسیت پوستی با قرمزی، خارش، سوزش، تورم یا کهیر خودش را نشان می‌دهد و علل آن از مواد شوینده و لوازم آرایشی گرفته تا فلزات، لاتکس، رنگ مو و دارو متفاوت است. مهم‌ترین کار پیدا کردن محرک و دوری از آن است. مراقبت ملایم، مرطوب‌کردن منظم و پرهیز از خاراندن به بهبود کمک می‌کند. اگر واکنش شدید، گسترده یا مکرر است یا علائم آلرژی شدید دارید، به‌جای خوددرمانی، به پزشک مراجعه کنید.

هشدار: این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. پیش از مصرف هر دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنید. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.