سبد خرید خالی است.
اگر در بارداری دچار خونریزی شدید واژینال، درد شدید شکم، پارگی کیسه آب، تب بالا، سردرد شدید همراه تاری دید یا کاهش محسوس حرکات جنین شدید، با ۱۱۵ تماس بگیرید یا فوراً به اورژانس مراجعه کنید. این موارد نباید منتظر نوبت سونوگرافی بمانند.
سونوگرافی بارداری مهم‌ترین ابزار دیدن رشد جنین در شکم مادر است، و در این مقاله از پارس نوبت توضیح می‌دهیم که در هر ماه چه چیزی بررسی می‌شود. اگر نگران نتیجه‌ی اولین سونوگرافی هستید یا می‌خواهید بدانید هر مرحله برای چیست، این راهنما برای شماست.
مهم است بدانید که در بارداری معمولی لازم نیست هر ماه سونوگرافی انجام شود. چند سونوگرافی کلیدی وجود دارد و بقیه به شرایط شما بستگی دارد. تعداد و زمان دقیق را پزشک یا مامای شما تعیین می‌کند.
سونوگرافی بارداری چیست و چگونه انجام می‌شود؟
در سونوگرافی بارداری، امواج صوتی به بافت‌ها می‌رسند و بازتاب آن‌ها روی صفحه تبدیل به تصویر می‌شود. این روش بدون اشعه است و تصویر دو‌بعدی، سه‌بعدی یا چهاربعدی می‌دهد. تا امروز خطر شناخته‌شده‌ای برای مادر و جنین گزارش نشده، ولی انجام آن فقط با دلیل پزشکی توصیه می‌شود.
مراکز علمی استفاده از سونوگرافی سه‌بعدی یادگاری و غیرپزشکی را توصیه نمی‌کنند. اگر چنین سونوگرافی می‌خواهید، ابتدا با پزشک مشورت کنید.
انواع سونوگرافی در بارداری
در سونوگرافی روی شکم، پروب روی پوست شکم حرکت می‌کند. در سونوگرافی واژینال، پروب باریکی وارد واژن می‌شود. این نوع بیشتر در ماه‌های اول به کار می‌رود، چون جنین بسیار کوچک است. ممکن است کمی ناراحتی داشته باشد، ولی دردناک نیست.
آمادگی قبل از سونوگرافی
آمادگی بسته به ماه بارداری فرق می‌کند. در سونوگرافی‌های ماه‌های اول اغلب مثانه‌ی پر لازم است، ولی در ماه‌های بعد معمولاً نه. بهتر است از مرکز یا پزشک بپرسید.
چک‌لیست روز سونوگرافی:
- لباس راحت که دسترسی به شکم را آسان کند
- دفترچه یا نتیجه‌ی سونوگرافی‌های قبلی
- پرسیدن از مرکز درباره‌ی مثانه‌ی پر
- رسیدن کمی زودتر از وقت نوبت
- یادداشت سؤال‌هایی که می‌خواهید از پزشک بپرسید
در طول بارداری چند سونوگرافی لازم است؟
در بسیاری از راهنماها دو سونوگرافی اصلی توصیه می‌شود: یکی حدود هفته ۱۱ تا ۱۴ و دیگری حدود هفته ۱۸ تا ۲۱. اگر دلیل پزشکی وجود داشته باشد، سونوگرافی‌های بیشتری انجام می‌شود. سونوگرافی ماه‌های آخر در بعضی کشورها روتین نیست، اما اگر پزشک نگرانی درباره‌ی رشد یا وضعیت جنین داشته باشد، درخواست می‌شود. روال مراقبت در ایران ممکن است با این راهنماها تفاوت داشته باشد و پزشک شما تصمیم می‌گیرد.
جدول زیر نمای کلی ماه‌به‌ماه را نشان می‌دهد:
| ماه بارداری | هفته تقریبی | سونوگرافی معمول | چه چیزی بررسی می‌شود |
|---|---|---|---|
| ماه ۱ و ۲ | تا حدود ۸ هفته | فقط در صورت لزوم | تأیید بارداری داخل رحم، بررسی خونریزی یا درد، رد بارداری خارج رحمی |
| ماه ۳ | ۱۰ تا ۱۴ هفته | سونوگرافی تعیین سن و NT | سن بارداری، تاریخ احتمالی زایمان، تعداد جنین‌ها، محل جفت، غربالگری NT |
| ماه ۴ | ۱۴ تا ۱۷ هفته | معمولاً روتین نیست | فقط در صورت توصیه‌ی پزشک |
| ماه ۵ | ۱۸ تا ۲۲ هفته | سونوگرافی آنومالی | ساختار بدن جنین، رشد، جفت، مایع آمنیوتیک |
| ماه ۶ و ۷ | ۲۳ تا ۳۱ هفته | فقط در صورت لزوم | پیگیری جفت، رشد، طول دهانه‌ی رحم در موارد خاص |
| ماه ۸ | ۳۲ تا ۳۴ هفته | بسته به پزشک | رشد، وضعیت قرارگیری، جفت، مایع آمنیوتیک |
| ماه ۹ | ۳۵ هفته تا زایمان | بسته به شرایط | وضعیت جنین، جفت و مایع آمنیوتیک نزدیک زایمان |
سونوگرافی بارداری در سه ماهه اول (ماه ۱ تا ۳)
در ماه‌های اول جنین هنوز کوچک است و اعضای بدنش با جزئیات دیده نمی‌شوند. به همین دلیل هدف سونوگرافی بیشتر کلی‌تر است.
سونوگرافی زودهنگام (ماه ۱ و ۲)
این سونوگرافی همیشه لازم نیست. اگر خونریزی، درد یا شک به بارداری خارج رحمی وجود داشته باشد، انجام می‌شود. سونوگرافی تأیید می‌کند که بارداری داخل رحم است و آن را از نظر زنده‌بودن بررسی می‌کند.
سونوگرافی تعیین سن و NT (ماه ۳)
این سونوگرافی حدود هفته ۱۱ تا ۱۴ انجام می‌شود. با اندازه‌ی جنین، سن بارداری و تاریخ احتمالی زایمان دقیق‌تر برآورد می‌شود. تعداد جنین‌ها مشخص می‌شود و محل جفت هم بررسی می‌شود. در همین سونوگرافی می‌توان NT را که بخشی از غربالگری سندرم داون است انجام داد. این غربالگری انتخابی است و تشخیص قطعی نیست. اگر زمان سونوگرافی از هفته ۱۴ بگذرد، ممکن است غربالگری ترکیبی قابل انجام نباشد.
سونوگرافی بارداری در سه ماهه دوم (ماه ۴ تا ۶)
ماه چهارم معمولاً سونوگرافی روتین ندارد. مهم‌ترین سونوگرافی این دوره حدود ماه پنجم است.
سونوگرافی آنومالی (حدود هفته ۱۸ تا ۲۲)
این سونوگرافی دقیق، گاهی «سونوگرافی ۲۰ هفته» یا «سونوگرافی غربالگری ناهنجاری» نامیده می‌شود. معمولاً حدود ۳۰ دقیقه طول می‌کشد. متخصص استخوان‌ها، قلب، مغز، ستون فقرات، صورت، کلیه‌ها و معده‌ی جنین را بررسی می‌کند. جفت و جریان خون رحم و رشد جنین هم ارزیابی می‌شود. اگر بخواهید، جنسیت هم ممکن است اعلام شود.
این سونوگرافی همه‌ی بیماری‌ها را پیدا نمی‌کند. پیدانشدن مشکل به معنای ضمانت کامل سلامت نیست. اگر نگرانی یا علامتی دارید، حتی با نتیجه‌ی طبیعی به پزشک بگویید.
نکته: گاهی جنین در وضعیتی است که تصویر واضح نمی‌دهد. در این صورت ممکن است از شما بخواهند کمی راه بروید یا چیزی بخورید و دوباره برگردید، یا نوبت دیگری بدهند. این اتفاق معمولاً علامت مشکل نیست.
ماه ششم و هفتم
در این ماه‌ها سونوگرافی فقط در صورت لزوم انجام می‌شود. برای مثال اگر در سونوگرافی قبلی جفت پایین بوده، یک پیگیری لازم است.
سونوگرافی بارداری در سه ماهه سوم (ماه ۷ تا ۹)
بسیاری از کشورها سونوگرافی سه ماهه سوم را روتین نمی‌دانند و فقط در موارد خاص انجام می‌دهند. با این حال، برخی روال‌های مراقبتی سونوگرافی حدود هفته ۳۲ تا ۳۴ را برنامه‌ریزی می‌کنند. رشد جنین، وضعیت قرارگیری او (سر پایین یا نشسته)، محل جفت و مقدار مایع آمنیوتیک از مواردی است که این سونوگرافی بررسی می‌کند.
ماه آخر هم ممکن است پزشک بسته به شرایط (مثل فشار خون، دیابت بارداری یا نگرانی درباره‌ی رشد) سونوگرافی بخواهد. این سونوگرافی‌ها کمک می‌کنند زمان و روش زایمان بهتر برنامه‌ریزی شود.
اگر نتیجه‌ی سونوگرافی غیرطبیعی بود چه می‌شود؟
دیدن یک یافته‌ی غیرعادی همیشه به معنای مشکل جدی نیست. بیشتر بانوان بارداری را بدون مشکل می‌گذرانند. اگر یافته‌ای پیدا شود، پزشک معمولاً سونوگرافی تکمیلی، مشاوره‌ی تخصصی یا آزمایش‌های بیشتر مثل نمونه‌گیری از مایع آمنیوتیک یا پرزهای جفتی پیشنهاد می‌کند. درمان به نوع مشکل بستگی دارد و بدون ارجاع متخصص شروع نمی‌شود. از مصرف هر دارو یا مکمل بدون نظر پزشک خودداری کنید.
مراقبت و پیشگیری در دوران بارداری
سونوگرافی فقط بخشی از مراقبت بارداری است. ویزیت‌های منظم، آزمایش‌ها و گزارش علائم غیرعادی به همان اندازه اهمیت دارند. سیگار برای مادر و جنین مضر است و بهتر است هرچه زودتر ترک شود. برای برنامه‌ی عملی می‌توانید ترک سیگار؛ راهنمای گام به گام و منابع کمک را بخوانید و پیش از مصرف هر دارویی برای ترک با پزشک صحبت کنید.
چند عادت مفید در بارداری:
- ویزیت‌های دوره‌ای را طبق برنامه انجام دهید
- مکمل‌ها را فقط طبق نظر پزشک مصرف کنید
- از دود سیگار و قلیان دوری کنید
- علائم هشدار را جدی بگیرید و به پزشک بگویید
- سؤال‌هایتان را بنویسید و در ویزیت بپرسید
سونوگرافی بارداری در گروه‌های خاص
بعضی بارداری‌ها به توجه بیشتری نیاز دارند:
- بارداری دوقلو یا چندقلو: معمولاً سونوگرافی‌های بیشتری برای پیگیری رشد لازم است.
- بارداری پرخطر: فشار خون بالا، دیابت، سابقه‌ی سقط یا زایمان زودرس ممکن است سونوگرافی‌های اضافه را ضروری کند.
- نوجوانان باردار: بدن نوجوان هنوز در حال رشد است و مراقبت زودهنگام اهمیت دارد. برای آشنایی با تغییرات جسمی و روحی نوجوانان، دوران بلوغ؛ تغییرات جسمی و روحی نوجوانان را ببینید.
- بیماری‌های زمینه‌ای: اگر پیش از بارداری بیماری مثل کبد چرب: علائم، علل و پیشگیری دارید، پزشک را در جریان بگذارید تا برنامه‌ی مراقبت متناسب شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در این موارد زودتر از موعد با پزشک تماس بگیرید:
- خونریزی واژینال یا ترشح غیرعادی
- درد شدید شکم یا کمر
- کاهش حرکات جنین در ماه‌های پایانی
- سردرد شدید، تاری دید یا ورم ناگهانی صورت و دست‌ها
- تب بالا یا سوزش ادرار
- پارگی کیسه آب یا خروج مایع
- نگرانی از نتیجه‌ی سونوگرافی یا عدم درک گزارش
در موارد شدید با ۱۱۵ تماس بگیرید. برای ویزیت می‌توانید از نوبت‌دهی آنلاین پزشک در پارس نوبت استفاده کنید. پیگیری بارداری با متخصص زنان و زایمان انجام می‌شود. برای انجام یا تفسیر سونوگرافی هم می‌توانید متخصص رادیولوژی را پیدا کنید. مقاله‌های بیشتر را هم در سلامت زنان و بارداری بخوانید.
سؤالات متداول درباره سونوگرافی بارداری
آیا سونوگرافی بارداری برای جنین بی‌خطر است؟
تا امروز خطر شناخته‌شده‌ای برای مادر و جنین گزارش نشده است. ولی توصیه می‌شود فقط با دلیل پزشکی و توسط فرد متخصص انجام شود.
در سونوگرافی NT چه چیزی بررسی می‌شود؟
این سونوگرافی بخشی از غربالگری سه ماهه اول است و حدود هفته ۱۱ تا ۱۴ انجام می‌شود. تشخیص قطعی نیست و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی پیشنهاد می‌شود.
سونوگرافی آنومالی چه زمانی انجام می‌شود؟
معمولاً بین هفته ۱۸ تا ۲۲ انجام می‌شود. در این سونوگرافی ساختار بدن جنین و جفت بررسی می‌شود.
آیا لازم است هر ماه سونوگرافی کنم؟
خیر. در بارداری معمولی چند سونوگرافی کلیدی کافی است. اگر مشکلی باشد، پزشک برنامه‌ی مناسب را می‌دهد.
آیا سونوگرافی جنسیت جنین را مشخص می‌کند؟
معمولاً در سونوگرافی ماه پنجم ممکن است مشخص شود، به شرط اینکه وضعیت جنین مناسب باشد و شما بخواهید بدانید.
جمع‌بندی
سونوگرافی بارداری همراه مهمی برای دیدن رشد جنین و پیشگیری از مشکلات است. مهم‌ترین مراحل آن، سونوگرافی ماه سوم برای تعیین سن و NT و سونوگرافی ماه پنجم برای بررسی ساختار بدن جنین است. بقیه‌ی سونوگرافی‌ها به شرایط شما بستگی دارند. برای برنامه‌ی دقیق و تفسیر نتیجه، از نوبت‌دهی آنلاین پزشک در پارس نوبت استفاده کنید.
هشدار: این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.
دسته‌بندی‌ها:
سلامت زنان و بارداری؛ مقالات زنان و زایمان
