مراقبت بعد از زایمان؛ راهنمای جسم و روان مادر در دوران نقاهت

مراقبت از روان مادر بعد از زایمان

بعد از زایمان، افت ناگهانی هورمون‌ها، کم‌خوابی و مسئولیت تازه می‌تواند حال روانی را تحت‌تأثیر قرار دهد. تفاوت این وضعیت‌ها را بشناسید:

افسردگی یا اضطراب پس از زایمان شایع است و حدود یک نفر از هر ۷ تا ۱۰ مادر را درگیر می‌کند. شرم‌آور نیست و قابل درمان است.

چطور از روان خود مراقبت کنیم؟

• کمک بپذیرید. از همسر، خانواده یا دوستان بخواهید کارهای خانه یا نگهداری نوزاد را تقسیم کنند.
• حرف بزنید. احساس خود را با همسر، دوست یا یک مادر دیگر در میان بگذارید.
• خودتان را با دیگران مقایسه نکنید. تصویر مادر «بی‌نقص» در شبکه‌های اجتماعی واقعی نیست. مقاله سلامت روان در فضای مجازی را بخوانید.
• هر روز چند دقیقه برای خودتان وقت بگذارید، مثل پیاده‌روی کوتاه یا حمام.
• استرس را جدی بگیرید. مقاله استرس مزمن و راهکارهای مقابله با آن راهکار دارد.
• انتظارات را واقع‌بینانه کنید. خانه کامل مرتب و نوزاد همیشه آرام لازم نیست.

اگر به آسیب‌زدن به خود یا نوزاد فکر می‌کنید

این یک وضعیت اورژانسی است و باید همین حالا کمک بگیرید. نوزاد را در جای امن بگذارید و فوراً به یک نفر مورد اعتماد بگویید. با این خدمات تماس بگیرید:

• ۱۱۵: اورژانس پزشکی، در خطر فوری
• ۱۲۳: اورژانس اجتماعی بهزیستی
• ۱۴۸۰: صدای مشاور بهزیستی، مشاوره‌ی تلفنی
• ۴۰۳۰: مشاوره‌ی تلفنی وزارت بهداشت

ساعات پاسخگویی بعضی خطوط ممکن است تغییر کند، پس اگر یکی در دسترس نبود، بعدی را امتحان کنید.

نقش همسر و خانواده

حمایت اطرافیان در سلامت مادر نقش مهمی دارد. همسر و خانواده می‌توانند:

• کارهای خانه، آشپزی و خرید را بر عهده بگیرند
• شب‌ها نوبت نگهداری نوزاد را با مادر تقسیم کنند
• بدون قضاوت گوش بدهند و مادر را تشویق کنند
• به علائم هشدار (جسمی و روانی) توجه کنند و در صورت لزوم او را به پزشک ببرند
• از توصیه‌های ناخواسته و مقایسه پرهیز کنند

علائم هشدار فوری بعد از زایمان

بر اساس فهرست «علائم هشدار فوری مادر» (که در ACOG و AIM استفاده می‌شود)، اگر هر یک از موارد زیر را دارید، فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید. اگر در دسترس نبود، به بخش اورژانس بروید:

• سردرد شدید که برطرف نمی‌شود یا بدتر می‌شود
• سرگیجه یا غش
• تغییرات بینایی
• تب
• تنگی نفس
• درد قفسه سینه یا ضربان تند قلب
• درد شدید شکم که برطرف نمی‌شود
• خونریزی شدید واژینال یا ترشحات غیرعادی بعد از زایمان
• تورم، قرمزی یا درد در یک ساق پا
• تورم شدید دست‌ها یا صورت
• افکار آسیب به خود یا نوزاد

همچنین قرمزی، تورم، ترشح بدبو یا درد زیاد در محل بخیه یا برش سزارین می‌تواند نشانه‌ی عفونت باشد. اگر احساس می‌کنید «چیزی درست نیست»، حتی اگر مطمئن نیستید جدی است، آن را با پزشک در میان بگذارید. جزئیات بیشتر را در فهرست علائم هشدار فوری مادر و راهنمای March of Dimes درباره علائم هشدار بعد از زایمان ببینید.

ویزیت‌های بعد از زایمان

ویزیت پس از زایمان فقط برای بیماران نیست، حتی اگر حالتان خوب است باید انجام شود. ACOG توصیه می‌کند حداکثر تا ۱۲ هفته پس از زایمان یک ویزیت کامل انجام شود، و بسیاری از پزشکان یا مراکز بهداشت زودتر، در هفته‌های اول تا ششم، مادر را ویزیت می‌کنند. در این ویزیت‌ها معمولاً این موارد بررسی می‌شود:

• بهبود زخم یا بخیه، خونریزی و وضعیت رحم
• فشار خون و سلامت عمومی
• وضعیت شیردهی و پستان
• غربالگری افسردگی و اضطراب
• روش پیشگیری از بارداری
• بیماری‌های مزمن و کنترل دیابت یا فشار خون (در صورت وجود)

برای رزرو وقت می‌توانید از نوبت‌دهی آنلاین پزشک در پارس نوبت به متخصص زنان و زایمان یا روان‌پزشک مراجعه کنید.

سؤالات متداول درباره مراقبت بعد از زایمان

خونریزی بعد از زایمان تا کی طبیعی است؟
خونریزی (لوشیا) معمولاً چند هفته ادامه دارد و به‌تدریج کم می‌شود. اگر ناگهان زیاد شد، لخته‌های بزرگ آمد، بوی بد داشت یا همراه تب و درد بود، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

فرق غمگینی بعد از زایمان و افسردگی چیست؟
غمگینی معمولاً خفیف است و ظرف حدود دو هفته بهتر می‌شود. افسردگی شدیدتر و ماندگارتر است و عملکرد روزانه و ارتباط با نوزاد را مختل می‌کند و نیاز به درمان دارد.

چه زمانی می‌توانم ورزش را شروع کنم؟
معمولاً پیاده‌روی سبک زود شروع می‌شود، اما ورزش شدیدتر و حرکات شکمی باید با اجازه‌ی پزشک باشد، به‌خصوص بعد از سزارین یا زایمان پرعارضه.

آیا در دوران شیردهی باردار نمی‌شوم؟
خیر، شیردهی تضمین‌کننده‌ی جلوگیری از بارداری نیست. در اولین ویزیت درباره‌ی روش پیشگیری با پزشک صحبت کنید.

اگر احساس غم دارم اما نمی‌خواهم دیگران را نگران کنم، چه کنم؟
احساسات خود را پنهان نکنید. صحبت با همسر، یک دوست یا پزشک اولین قدم است. درخواست کمک نشانه‌ی ضعف نیست و می‌تواند هم برای شما و هم برای نوزاد مفید باشد.

جمع‌بندی

مراقبت بعد از زایمان یعنی توجه به استراحت، تغذیه، ترمیم جسم، سلامت روان و ویزیت‌های منظم. بیشتر تغییرات بدن و خلق در هفته‌های اول طبیعی است، اما علائم هشدار را هرگز نباید نادیده گرفت. از کمک خانواده و پزشک استفاده کنید، خودتان را با دیگران مقایسه نکنید و اگر احساس غم یا اضطراب شدید و ماندگار دارید، زودتر از متخصص کمک بگیرید.

هشدار: این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.