علائم آلزایمر و فراموشی؛ تفاوت آن با فراموشی عادی

عوامل خطر آلزایمر

این عوامل خطر دمانس را بالا می‌برند:

• افزایش سن
• سابقه‌ی خانوادگی و عوامل ژنتیکی
• فشار خون بالا، دیابت و کلسترول بالا
• سیگار و مصرف زیاد الکل. مقاله ترک سیگار را ببینید.
• کم‌تحرکی و چاقی
• انزوای اجتماعی و کم‌فعالیتی ذهنی
• کم‌شنوایی و افسردگی
• آلودگی هوا

WHO می‌گوید تا ۴۵ درصد خطر دمانس به عوامل قابل اصلاح مربوط است. برای جزئیات، نکات WHO درباره پیشگیری از دمانس را ببینید.

آلزایمر چگونه تشخیص داده می‌شود؟

هیچ آزمایش ساده‌ای به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهد. پزشک معمولاً چند کار انجام می‌دهد:

• گرفتن شرح حال از خود فرد و ترجیحاً یک همراه نزدیک
• معاینه‌ی عصبی و بررسی داروها و بیماری‌های زمینه‌ای
• تست‌های شناختی (آزمون‌های ساده‌ی حافظه و تفکر)
• آزمایش خون برای رد علل قابل‌درمان مثل کم‌کاری تیروئید یا کمبود ویتامین
• تصویربرداری مغز (مثل MRI یا CT) در صورت لزوم
• ارجاع به متخصص مغز و اعصاب، سالمندی یا روان‌پزشک

یک نفر ممکن است «اختلال شناختی خفیف» داشته باشد که فراتر از فراموشی عادی ولی هنوز در حد دمانس نیست و نیازمند پیگیری است. تفسیر نهایی با پزشک است.

درمان و مراقبت

آلزایمر درمان قطعی ندارد، اما مراقبت و درمان می‌تواند علائم را بهتر کند و کیفیت زندگی را حفظ کند:

• دارودرمانی: بعضی داروهای تجویزی ممکن است علائم را کنترل کنند ولی بیماری را متوقف نمی‌کنند. درمان‌های جدیدتر نیز اثر محدود دارند و تصمیم‌گیری درباره‌ی آن‌ها با متخصص است. داروها را خودسرانه مصرف نکنید.
• درمان علل هم‌زمان: افسردگی، مشکلات خواب، فشار خون، دیابت و کم‌شنوایی.
• فعالیت بدنی و اجتماعی: پیاده‌روی و ورزش سبک و ارتباط با دیگران. مقاله ورزش سالمندان و مقاله پیاده‌روی روزانه را ببینید.
• تغذیه‌ی متعادل. مقاله تقویت سیستم ایمنی با تغذیه‌ی درست را بخوانید.
• محیط ایمن و روتین ثابت
• حمایت از مراقبان خانوادگی: مراقبت می‌تواند بسیار طاقت‌فرسا باشد.

پیشگیری و کاهش خطر

راه قطعی پیشگیری وجود ندارد، اما سبک زندگی سالم احتمال کاهش خطر را بیشتر می‌کند:

• فشار خون، قند و کلسترول را کنترل کنید.
• فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
• سیگار را ترک کنید و مصرف الکل را محدود کنید.
• با دیگران در ارتباط باشید و فعالیت‌های ذهنی و اجتماعی داشته باشید.
• شنوایی و بینایی را کنترل کنید.
• خواب کافی داشته باشید و افسردگی را جدی بگیرید.
• خودسرانه مکمل مصرف نکنید. شواهد کافی برای اینکه مکمل‌های ویتامینی یا امگا ۳ از دمانس پیشگیری کنند وجود ندارد و باید با پزشک مشورت کنید.

نکاتی برای خانواده و همراهان

• با فرد آرام، ساده و بدون سرزنش صحبت کنید و او را اصلاح یا تحقیر نکنید.
• روال روزانه‌ی ثابت داشته باشید و محیط را ساده و ایمن کنید (مراقب اجاق گاز، دارو، در و پله‌ها باشید).
• اگر امکان گم‌شدن وجود دارد، یک کارت یا مچ‌بند با نام و شماره‌ی تماس همراه او باشد.
• او را در کارهای ممکن شرکت دهید تا احساس استقلال کند.
• از خودتان هم مراقبت کنید و کمک بخواهید. مراقب خسته‌شدن (فرسودگی) باشید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

به‌خصوص در این موارد زودتر نوبت بگیرید:

• فراموشی تکرارشونده که زندگی روزمره، کار یا مدیریت پول و دارو را مختل کرده است
• تکرار مداوم یک سؤال یا داستان
• گم‌شدن در مسیر آشنا یا نشناختن مکان
• مشکل جدید در حرف‌زدن یا فهم
• تغییر شخصیت، سوءظن یا کناره‌گیری شدید
• نگرانی اطرافیان از تغییرات حافظه
• فراموشی همراه با افسردگی، مصرف دارو یا بیماری‌های دیگر

می‌توانید از نوبت‌دهی آنلاین پزشک در پارس نوبت به متخصص مغز و اعصاب یا متخصص سالمندان مراجعه کنید. اگر ممکن است، یک همراه نزدیک که تغییرات را دیده با شما بیاید.

سؤالات متداول درباره علائم آلزایمر

فراموشی چه زمانی نگران‌کننده است؟
وقتی تکرار می‌شود، زندگی روزمره را مختل می‌کند (مثل فراموش‌کردن مصرف دارو یا گم‌شدن در مسیر آشنا) یا اطرافیان هم متوجه شده‌اند. فراموشی گاه‌به‌گاه که بعداً به یاد می‌آید معمولاً عادی است.

آیا همه‌ی فراموشی‌ها آلزایمر است؟
خیر. افسردگی، کم‌خوابی، کمبود ویتامین، بیماری تیروئید، عوارض دارو و چند علت قابل‌درمان دیگر هم می‌توانند فراموشی ایجاد کنند.

تفاوت آلزایمر و دمانس چیست؟
دمانس عنوان کلی برای زوال حافظه و تفکر است و آلزایمر شایع‌ترین نوع آن است. انواع دیگری مثل دمانس عروقی هم وجود دارند.

آیا آلزایمر ارثی است؟
سابقه‌ی خانوادگی خطر را بالا می‌برد، اما به معنای ابتلای قطعی نیست و عوامل سبک زندگی و بیماری‌های زمینه‌ای هم نقش دارند.

آیا آلزایمر قابل درمان است؟
درمان قطعی ندارد، اما درمان علائم، مراقبت، اصلاح عوامل خطر و حمایت از خانواده می‌تواند به کیفیت زندگی کمک کند.

آیا بازی‌های فکری از آلزایمر پیشگیری می‌کنند؟
فعالیت ذهنی و اجتماعی بخشی از سبک زندگی سالم است و می‌تواند مفید باشد، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده‌ی پیشگیری نیست.

جمع‌بندی

علائم آلزایمر با فراموشی عادی تفاوت دارند: فراموشی تکرارشونده، مختل‌کننده‌ی زندگی، همراه با گم‌شدن، مشکل در گفتار و قضاوت و تغییر شخصیت. اما فراموشی همیشه آلزایمر نیست و بسیاری از علت‌ها قابل‌درمان‌اند. ارزیابی زودهنگام، کنترل عوامل خطر و حمایت از خانواده بهترین قدم است. اگر نگران خودتان یا یکی از نزدیکانتان هستید، منتظر نمانید و با پزشک صحبت کنید.

هشدار: این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.