سبد خرید خالی است.
🚨 اگر همین حالا علائم دارید
اگر خودتان یا کسی کنارتان درد یا فشار در قفسه سینه، تنگی نفس، افتادگی یک طرف صورت، ضعف ناگهانی دست یا پا، یا به‌هم‌ریختگی گفتار دارد، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید. منتظر بهتر شدن علائم نمانید و خودتان رانندگی نکنید.
علائم سکته گاهی ناگهانی و شدید است و گاهی آرام و مبهم شروع می‌شود، و همین باعث می‌شود بسیاری از افراد دیر کمک بگیرند. در سکته، هر دقیقه اهمیت دارد، چون سلول‌های قلب یا مغز با قطع خون‌رسانی آسیب می‌بینند. در این مقاله از پارس نوبت می‌خوانید علائم سکته قلبی و مغزی چیست، تفاوتشان کدام است، در لحظه چه باید کرد و چطور می‌شود خطر آن را کم کرد.
سکته قلبی و سکته مغزی چه تفاوتی دارند؟
هر دو نتیجه‌ی اختلال در خون‌رسانی‌اند، اما به اندام‌های متفاوتی آسیب می‌زنند:
| سکته قلبی | سکته مغزی | |
|---|---|---|
| چه اتفاقی می‌افتد؟ | جریان خون به بخشی از عضله‌ی قلب مسدود می‌شود | جریان خون به بخشی از مغز مسدود (ایسکمیک) یا رگ مغزی پاره (خونریزی‌دهنده) می‌شود |
| علائم شایع | درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد | افتادگی صورت، ضعف دست، اختلال گفتار، از دست دادن تعادل یا بینایی |
| اقدام فوری | تماس با ۱۱۵ | تماس با ۱۱۵ |
ایست قلبی یک وضعیت دیگر است
ایست قلبی یعنی قلب ناگهان از کار می‌افتد و فرد بی‌هوش می‌شود و نفس نمی‌کشد. این با سکته قلبی فرق دارد، هرچند سکته قلبی می‌تواند به آن منجر شود. در ایست قلبی، تماس فوری با اورژانس و ماساژ قلبی (CPR) حیاتی است.
علائم سکته قلبی
بر اساس انجمن قلب آمریکا (AHA)، بیشتر سکته‌های قلبی آرام شروع می‌شوند، با ناراحتی خفیف، و همه‌ی آن‌ها شدید و ناگهانی نیستند. علائم رایج:
- ناراحتی قفسه سینه: فشار، سنگینی، فشردگی یا درد در مرکز قفسه سینه که بیش از چند دقیقه طول می‌کشد یا می‌رود و برمی‌گردد
- درد در بخش‌های دیگر بالاتنه: یک یا هر دو دست، پشت، گردن، فک یا معده
- تنگی نفس، با درد قفسه سینه یا بدون آن
- تعریق سرد، تهوع یا سرگیجه
علائم کم‌شناخته‌تر در زنان، سالمندان و افراد دیابتی
همه‌ی بیماران درد کلاسیک قفسه سینه ندارند. در زنان، سالمندان و مبتلایان به دیابت، علائم ممکن است مبهم‌تر باشد، مثل خستگی غیرعادی، تهوع، درد فک یا پشت، تنگی نفس یا احساس ناخوشی عمومی. اگر چیزی عوض شده و نگران‌کننده است، آن را جدی بگیرید.
علائم سکته مغزی؛ روش BE FAST
برای تشخیص سریع سکته مغزی از قاعده‌ی BE FAST استفاده کنید:
| حرف | معنی | چه چیزی را بررسی کنیم؟ |
|---|---|---|
| B (Balance) | تعادل | از دست دادن ناگهانی تعادل یا هماهنگی، سرگیجه یا اشکال در راه رفتن |
| E (Eyes) | چشم | تاری یا دوبینی ناگهانی یا از دست دادن بینایی در یک یا هر دو چشم |
| F (Face) | صورت | از فرد بخواهید لبخند بزند. آیا یک طرف صورت افتاده یا بی‌حس است؟ |
| A (Arms) | دست‌ها | از فرد بخواهید هر دو دست را بالا ببرد. آیا یکی پایین می‌افتد یا ضعیف است؟ |
| S (Speech) | گفتار | از او بخواهید جمله‌ی ساده‌ای را تکرار کند. آیا گفتار نامفهوم یا مبهم است؟ |
| T (Time) | زمان | اگر حتی یکی از این‌ها وجود دارد، همین حالا با ۱۱۵ تماس بگیرید |
علائم دیگر شامل سردرد ناگهانی و بسیار شدید (به‌خصوص در سکته‌ی خونریزی‌دهنده)، گیجی ناگهانی و اشکال در فهمیدن حرف دیگران هم هست. توضیح کامل را در صفحه علائم هشدار سکته در انجمن قلب آمریکا ببینید.
حمله‌ی ایسکمی گذرا (TIA)؛ «سکته‌ی کوچک»
گاهی علائم سکته چند دقیقه یا چند ساعت بعد خودبه‌خود از بین می‌رود. به این حالت حمله‌ی ایسکمی گذرا (TIA) یا «سکته‌ی کوچک» می‌گویند و یک هشدار جدی است که خطر سکته‌ی بزرگ‌تر را بالا می‌برد. حتی اگر علائم رفت، باید همان لحظه با ۱۱۵ تماس بگیرید و ارزیابی اورژانسی انجام شود.
در سکته چه کنیم؟
اگر علائم سکته قلبی دارید یا کسی کنارتان دارد
- فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید. انتظار نکشید که درد کم شود. توصیه‌ی رایج این است که بیش از چند دقیقه (حداکثر حدود ۵ دقیقه) صبر نکنید.
- خودتان رانندگی نکنید و نگذارید فرد بیمار خودش به بیمارستان برود.
- بنشینید یا در وضعیت راحت قرار بگیرید و فعالیت نکنید.
- لباس تنگ را شل کنید و آرام بمانید.
- آسپرین: فقط اگر اپراتور اورژانس یا پزشک گفت و حساسیت یا منع مصرف (مثل سابقه‌ی خونریزی) ندارید. خودسرانه تصمیم نگیرید.
- اگر پزشک برایتان قرص زیرزبانی قلب (نیتروگلیسیرین) تجویز کرده، دقیقاً طبق دستور او مصرف کنید.
- دستورهای اپراتور ۱۱۵ را دنبال کنید.
در صورت مشاهده علائم سکته مغزی
- فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید، حتی اگر علائم کم یا گذراست.
- زمان شروع علائم را بپرسید و یادداشت کنید (یا آخرین باری که فرد کاملاً سالم بود). این اطلاعات برای انتخاب نوع درمان بسیار مهم است.
- فرد را در وضعیت راحت و در امان نگه دارید. اگر بی‌هوش است ولی نفس می‌کشد، او را به پهلو (وضعیت بهبود) بخوابانید.
- چیزی به او نخورانید و ننوشانید، چون ممکن است قدرت بلع نداشته باشد و خفه شود.
- هیچ دارویی (از جمله آسپرین) ندهید مگر پزشک یا اورژانس بگوید، چون در سکته‌ی خونریزی‌دهنده آسپرین می‌تواند خطرناک باشد.
- برای رسیدن به بیمارستان منتظر ماندن در خانه یا ماشین شخصی را انتخاب نکنید و دستور اپراتور را دنبال کنید.
اگر فرد بی‌هوش است و نفس نمی‌کشد
این ممکن است ایست قلبی باشد. با ۱۱۵ تماس بگیرید و در صورت آموزش‌دیدن، ماساژ قلبی (CPR) را شروع کنید: کف دست را روی مرکز قفسه سینه بگذارید و با ریتم سریع (حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ فشار در دقیقه) و محکم فشار دهید. اپراتور ۱۱۵ می‌تواند همین حین شما را راهنمایی کند.
چه کارهایی نباید بکنیم؟
- صبر نکنیم تا ببینیم خودبه‌خود خوب می‌شود
- با ماشین شخصی یا تاکسی بیمار را به بیمارستان نبریم، مگر اورژانس دسترسی نداشته باشد
- به بیمار سکته مغزی غذا یا آب ندهیم
- داروی خودسرانه (به‌ویژه آسپرین در سکته مغزی) ندهیم
- بیمار را تنها نگذاریم
چرا در سکته زمان این‌قدر مهم است؟
هر چه زودتر خون‌رسانی بازگردد، آسیب کمتری به قلب یا مغز وارد می‌شود. در سکته‌ی مغزی ایسکمیک، رهنمودهای انجمن قلب و سکته‌ی مغزی آمریکا (AHA/ASA) نشان می‌دهند داروی حل‌کننده‌ی لخته در حدود ۴٫۵ ساعت اول پس از شروع علائم مؤثرتر است و در بعضی بیماران، خارج‌کردن مکانیکی لخته تا ساعات بیشتری هم ممکن است. به همین دلیل گفتن «زمان شروع علائم» به تیم اورژانس اهمیت دارد.
عوامل خطر سکته
- فشار خون بالا (مهم‌ترین عامل خطر سکته مغزی)
- کلسترول بالا و دیابت
- سیگار و قلیان
- چاقی و کم‌تحرکی
- بیماری‌های قلبی مثل فیبریلاسیون دهلیزی (ضربان نامنظم)
- سن بالا (خطر سکته مغزی بعد از ۵۵ سالگی با هر دهه تقریباً دو برابر می‌شود)
- سابقه‌ی خانوادگی، استرس مزمن و رژیم غذایی پرنمک و پرچرب
پیشگیری از سکته
بیشتر عوامل خطر قابل کنترل‌اند:
- فشار خون، قند و کلسترول را کنترل و دارو را منظم مصرف کنید.
- سیگار و قلیان را ترک کنید.
- رژیم متنوع و کم‌نمک با سبزی، میوه، غلات کامل و چربی سالم داشته باشید. مقاله تقویت سیستم ایمنی با تغذیه‌ی درست نکات خوبی دارد.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید. مقاله پیاده‌روی روزانه و مقاله ورزش سالمندان شروع آسانی است.
- وزن سالم را حفظ کنید و خواب کافی داشته باشید. مقاله خواب باکیفیت را ببینید.
- استرس را مدیریت کنید.
- چکاپ دوره‌ای انجام دهید و اگر ضربان نامنظم دارید، حتماً بررسی شود.
چه زمانی باید برای ارزیابی (غیراورژانسی) به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم اورژانسی ندارید، اما این موارد را دارید، نوبت بگیرید:
- فشار خون، قند یا کلسترول بالا یا بی‌کنترل
- سابقه‌ی خانوادگی سکته یا بیماری قلبی در سن پایین
- تپش قلب مکرر یا ضربان نامنظم
- تنگی نفس یا درد قفسه سینه هنگام فعالیت که با استراحت خوب می‌شود
- پیگیری بعد از سکته یا TIA، یا تنظیم داروها
برای ارزیابی می‌توانید از نوبت‌دهی آنلاین پزشک در پارس نوبت به متخصص قلب و عروق یا متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.
سؤالات متداول درباره علائم سکته
آیا ممکن است سکته قلبی بدون درد قفسه سینه باشد؟
بله، به‌ویژه در زنان، سالمندان و افراد دیابتی. تنگی نفس، خستگی غیرعادی، تهوع یا درد فک و پشت هم می‌تواند علامت باشد. اگر نگران‌کننده است، اورژانس را خبر کنید.
اگر علائم سکته مغزی چند دقیقه بعد رفت، باز هم باید به بیمارستان بروم؟
بله. این حالت ممکن است TIA باشد و هشدار سکته‌ی بزرگ‌تر است. همان لحظه با ۱۱۵ تماس بگیرید.
آیا آسپرین برای هر سکته‌ای مفید است؟
خیر. در سکته‌ی قلبی ممکن است اورژانس توصیه کند، اما در سکته‌ی مغزی آسپرین می‌تواند خطرناک باشد (اگر خونریزی‌دهنده باشد). فقط به توصیه‌ی اپراتور اورژانس یا پزشک عمل کنید.
سکته قلبی و ایست قلبی یکی است؟
خیر. در سکته‌ی قلبی خون‌رسانی به بخشی از قلب مسدود می‌شود و فرد معمولاً هوشیار است. در ایست قلبی قلب از کار می‌افتد و فرد بی‌هوش است و نفس نمی‌کشد.
چه کسانی بیشتر در خطر سکته‌اند؟
افراد با فشار خون بالا، دیابت، کلسترول بالا، سیگاری‌ها، افراد چاق یا کم‌تحرک، بیماران قلبی و افراد مسن. با این حال سکته می‌تواند در جوانان هم رخ بدهد.
جمع‌بندی
شناخت علائم سکته و واکنش سریع می‌تواند جان فرد و کیفیت زندگی او را نجات دهد. اگر درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، افتادگی صورت، ضعف دست یا اختلال گفتار دیدید، به‌جای صبر یا مراجعه با ماشین شخصی، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید. کنترل فشار خون، قند و کلسترول، ترک سیگار و سبک زندگی سالم، بهترین پیشگیری است.
هشدار: این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. در شرایط اورژانسی فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.
دسته‌بندی‌ها:
علائم و راه‌های پیشگیری از بیماری‌ها
مطالب کاربردی و مفید هستند ممنون از شما عزیزان در مجله پزشکی و تیم پارس نوبت
علایم انواع سکته و تفاوتشون رو دقیق مطرح کردید مقاله ی آگاهی بخش و قابل تاملی هست.
سپاس، امید که همه ی بیماران سلامتی و شفا پیدا کنند 🤍🙏🏼